W krakowskim, szesnastowiecznym pałacu biskupa Erazma Ciołka przy ul. Kanoniczej 17 mieści się jeden z oddziałów Muzeum Narodowego ze zbiorami sztuki polskiej od XII do XVIII wieku. W zabytkowych wnętrzach znalazły swoje miejsce zarówno wspaniałe obrazy, duże nastawy ołtarzowe i rzeźby, jak i niewielkie obrazki i figurki przeznaczone do prywatnej dewocji.


W przedsionku pierwszego piętra, przed wejściem do komnat, wyeksponowano fragmenty romańskich i wczesnogotyckich detali architektonicznych, a także kamienną (niestety częściowo uszkodzoną) figurę św. Krzysztofa z ok. 1370 r. Jednakże to nie kamień, ale drewno było głównym tworzywem, z którego powstały przechowywane w muzeum zabytki.


Perła średniowiecznej kolekcji

W pierwszej z trzech sal poświęconych sztuce gotyckiej można podziwiać prawdziwą „perłę” kolekcji – pochodzącą z początku XV wieku rzeźbę zwaną Madonną z Krużlowej. Maryja została tu przedstawiona jako młoda, szczupła kobieta, o wysokim czole, wyrazistych ustach i gładkich, lekko zaróżowionych policzkach. Ujęta w silnym kontrapoście i przechylona nieco w tył, trzyma na lewej ręce nagie Dzieciątko, prawą dotykając Jego stopy. Ubrana jest w królewskie szaty: karminową suknię i złoty, mocno udrapowany płaszcz o dekoracyjnym, kaskadowym układzie fałdów. Zwraca uwagę wzajemna więź łącząca małego Jezusa i jego Matkę, dodatkowo podkreślona przez podobieństwo rysów twarzy obu postaci. Krużlowska Madonna należy do grupy tzw. „Pięknych Madonn”, których powstanie wiąże się z ówczesnym ogólnoeuropejskim dążeniem do ukazania świętych jako osób idealnie pięknych, aby w ten sposób odzwierciedlić ich duchowe przymioty. Maryja została tu wyobrażona jako nowa Ewa, która ofiarowuje ludziom owoc swojego łona – Jezusa przynoszącego odkupienie.
W podobnej konwencji stylistycznej utrzymane jest epitafium Wierzbięty z Branic pochodzące z kościoła parafialnego w Ruszczy. Przed tronującą Madonną z Dzieciątkiem klęczy zakuty w zbroję rycerz polecany Bożej opiece i wstawiennictwu Maryi przez św. Grzegorza. W przedstawieniu tym zobrazowany został dogmat obcowania świętych. Znaczne pomniejszenie postaci adoranta w stosunku do świętych postaci ma odzwierciedlić hierarchiczny porządek ustanowiony przez Stwórcę.