Choć najbardziej znane w Polsce są oczywiście szopki krakowskie, to jednak coraz głośniej słyszy się w naszym kraju także i o szopkach neapolitańskich, które tworzą całkiem odrębną „szkołę” tych bożonarodzeniowych przedstawień. Szczególny wzrost zainteresowania szopkami powstałymi u podnóży Wezuwiusza datuje się od początku roku 2007, kiedy to Muzeum Historyczne Miasta Krakowa zorganizowało pierwszą wystawę takich szopek. Z drugiej strony, krakowskie szopki już od kilkunastu lat wystawia się w miejscowości Giffoni, gdzie w trzynastowiecznym klasztorze oo. Franciszkanów urządza się corocznie wystawę szopek z Kampanii, której stolicą jest Neapol.


Miejsce organizowania wystaw kampanijskich szopek – franciszkański klasztor w Giffoni – bynajmniej nie powinno budzić zdziwienia, albowiem to właśnie założyciela tegoż zgromadzenia – św. Franciszka z Asyżu – uważa się za faktycznego twórcę inscenizacji „żywych” stajenek w celu przybliżania prostym ludziom Boga i przedstawiania im Cudu Bożego Narodzenia. I choć zwyczaj adoracji żłobu wywodzi się z samego Rzymu i z tamtejszej bazyliki patriarchalnej Santa Maria Maggiore na Eskwilinie (gdzie przechowywane są prawdziwe relikwie Żłóbka Betlejemskiego), to jednak największe zasługi w rozpowszechnieniu zwyczaju wystawiania szopek w wielu krajach Europy mają franciszkanie.
Nie inaczej było w Neapolu, gdzie już w roku 1305 na ścianie jednej z kaplic franciszkańskiego kościoła San Lorenzo Maggiore (będącego także i dzisiaj jedną z wizytówek miasta) namalowano fresk zawierający odwołanie do tradycji adoracji żłobu. Z kolei w roku 1340 królowa Sanchia z Aragonii, żona ówczesnego króla Neapolu Roberta Andegaweńskiego (z dynastii panującej później również i w Polsce poprzez osoby króla Ludwika oraz jego córki – św. Jadwigi), miała podarować neapolitańskim klaryskom (czyli żeńskiej gałęzi franciszkańskiej) drewnianą szopkę dla ich nowego kościoła. Obecnie z tegoż przedstawienia figuralnego pozostała już tylko rzeźba Madonny przechowywana w muzeum utworzonym na terenie wznoszącego się ponad miastem byłego klasztoru San Martino.


Zaczęło się od żłobu…

Historia samej szopki neapolitańskiej jest zresztą jeszcze dawniejsza, albowiem po raz pierwszy źródła historyczne wspominają o niej już w roku 1025. Miała ona jakoby stać w bliżej nieokreślonym kościele Santa Maria del Presepe. Charakterystyczne jest tutaj użycie nazwy il presepe. Wprawdzie w języku włoskim słowo to oznacza dzisiaj całą „szopkę”, lecz swoje pochodzenie etymologiczne zawdzięcza łacińskiemu słowu praesepe (żłób). W końcu żłób to przecież centralne miejsce każdego bożonarodzeniowego przedstawienia.
Początkowo presepe wystawiano wyłącznie w kościołach i w kaplicach, a nawet budowano dla nich specjalne wolno stojące kaplice, jak ta istniejąca już w roku 1324, a ufundowana przez ród d’Alagni w leżącym nieopodal Neapolu malowniczym mieście portowym Amalfi. Element charakterystyczny stanowiła tam duża grota wykonana z tufu wulkanicznego i umiejętnie wbudowana w absydę. Z czasem zwyczaj umieszczania szopek w budowlach sakralnych rozpowszechnił się z Neapolu i jego okolic na całe Włochy, Hiszpanię (z której pochodziła panująca w mieście pod Wezuwiuszem dynastia aragońska) oraz na inne kraje katolickie w Europie i w Ameryce Łacińskiej.